Ριτορνέλο (Ritornello) Ιταλ. = Μικρή επιστροφή. Στις αρχές του 17ου αιώνα, ονομασία για ένα μικρό ενόργανο τμήμα προορισμένο για εισαγωγή, ιντερλούδιο ή πρελούδιο, σε μια φωνητική σύνθεση. Παρά την ονομασία δεν είναι απαραίτητα ρεφρέν (δηλαδή, η ίδια μουσική). Απέκτησε αυτό το χαρκτήρα ιδιαίτερα στα γερμανικά τραγούδια του 17ου αιώνα (Άνταμ Κρήγκερ), όπου παιζόταν στο τέλος κάθε στροφής. Σύγχρονοι συνθέτες έχουν υιοθετήσει την ονομασία για τα επανερχόμενα «tutti
» τμήματα του concerto grosso. Έτσι...
